مقدمه در عصر عباسى اول ( يعنى از ظهور دولت بنى العباس در سال 132 هجرى تا اول خلافت متوكل در سال 232 ) دانشمندان اسلامى از قبيل شيخ ابو اسماعيل محمد ابن عبد الله ازدى بصرى واسطى در اواسط قرن دوم هجرى ( 1 ) ، نويسندهء كتاب « فتوح الشام » قديميترين كتاب راجع به فتوح شام ، و ابو عبد الله محمد بن عمر واقدى متوفى بسال 207 ، مؤلف كتابهاى « المغازى » و « فتوح الشام » و « فتح العجم » و « فتح مصر و اسكندريه » ( 2 ) ، دربارهء فتوحات اسلامى كتابى چند نوشتند ، و نيز در همين دوره بود كه نويسندگانى مانند ابو عبد الله محمد بن سعد زهرى كاتب واقدى ، متوفى بسال 230 ، مؤلف كتاب « الطبقات الكبرى » ( 3 ) در طبقات صحابه و تابعين و روات دست بتأليف زدند ، و كسانى هم از جمله ابو المنذر هشام بن محمد بن سائب كلبى متوفى بسال 204 هجرى ، ( 4 ) و هيثم بن عدى طائى متوفى بسال 207 ، ( 5 ) و ابو الحسن على بن محمد بصرى مدائنى ، متوفى بسال 225 ، ( 6 ) و محمد ابن عبده ، ( 7 ) و علان شعوبى ( 8 ) علاوه بر رشته‌هاى مختلف ، در علم انساب نيز بنگارش پرداختند ، و جمعى هم از جمله ابو عبد الله محمد بن اسحاق مطلبى متوفى بسال 150 ، ( 9 ) و عبد الملك بن هشام حميرى معافرى ، متوفى بسال 218 ، ( 10 ) به نوشتن سيرهء رسول اكرم صلى الله عليه و آله همت گماشتند . در عصر عباسى دوم ( يعنى از سال 232 ، آغاز خلافت متوكل ، تا سال 334 هجرى و

--> ( 1 ) - ر . ك . تاريخ آداب اللغة العربية ج 2 ص 167 ( 2 ) - ر . ك . فهرست ابن نديم ص 144 . ( 3 ) - ر . ك . فهرست ص 145 ( 4 ) - ر . ك . فهرست ص 140 ( 5 ) - ر . ك . فهرست ص 145 ( 6 ) - ر . ك . فهرست ص 147 ( 7 ) - ر . ك . فهرست ص 153 ( 8 ) - ر . ك . فهرست ص 153 ( 9 ) - ر . ك . فهرست ص 136 ( 10 ) - ر . ك . وفيات الأعيان ج 2 ص 349